De bijna vergeten foto’s van flaneur Frans Lapoutre

Door Ton van den Berg


Een verliefd stelletje dat zich verstopt in de Boevenpoort bij de Nieuwegracht

Frans Lapoutre blijft verbazen. De man die altijd liever lui dan moe is, blijkt een onvolprezen fotograaf te zijn. Ja, iedereen ziet hem altijd lopen met een cameraatje op zak, maar slechts zelden was er iets van het resultaat te zien. Foto’s maken vindt Lapoutre leuk, maar in het gedoe daarna: ontwikkelen en afdrukken, heeft hij geen zin.

Even in de tachtig is hij, de voormalige eigenaar van het boekenantiquariaat in de Schoutenstraat. Negen jaar geleden sloot hij het winkeltje waar vroeger blaadjes van de Provobeweging te koop waren, in het keldertje hingen de erotische posters van beeldend kunstenaar Aat Veldhoen en reproducties van het werk van zijn vriend, en soms vijand, de surrealistische schilder Jopie Moesman.

Lange tijd niets meer gehoord van Lapoutre en plotsklaps is er een prachtig fotoboek met zijn naam erop. Utrechtse foto’s, gemaakt in de jaren vijftig en zestig en enkele uit de jaren negentig. Aan de vergetelheid ontrukte foto’s van Utrechters die aan het feesten zijn in de Ketielesteeg (Grote Eligensteeg), foto’s van mannen met hoeden op de veiling in de Donkere Gaard en foto’s van illustere bewoners van de binnenstad zoals voddenboer Joop de Lor en de anarchistische boekverkoper George Oversteegen die in de Mariastraat zijn Boeken-Toko had.

Het is een kleine schat (47 stuks) aan mooi afgedrukte zwart-wit foto’s. Er staat één bekende foto in, waarop een muzikant van het straatorkest Van Olderen een trombone bespeelt. Het tafereel is gebruikt bij een herdruk van het boek De Schuiftrompet van de Utrechtse schrijver C.C.S. Crone.

Maar de meeste andere foto’s zijn onbekend en een verrassing voor het oog. Een bruidje dat zich afzijdig houdt onder de Domtoren wachtend op haar bruidegom, een verliefd stelletje dat zich verstopt in de Boevenpoort bij de Nieuwegracht. Ze maakten zich onzichtbaar, maar Lapoutre zag ze en legde het vast.

Duizenden foto’s heeft hij gemaakt. De filmrolletjes en stapels negatieven lagen te verstoffen onder zijn bed. Zelf deed Lapoutre er niets mee. Lui. Anderen mochten een poging doen orde in de chaos te scheppen. Nachtfotograaf Frans de Jonge maakte contactafdrukken, maar hield het daarna voor gezien. Jan van Gool en Thom van Rossum doken in het materiaal, maar verdronken er bijna in totdat ze fotograaf Nol van Dongen erbij haalden die streng aan het selecteren sloeg en het mooiste eruit plukte.

Van Dongen bekeek de vele negatieven en dat voelde alsof hij door het oog van Lapoutre keek. Het oog van een flaneur, merkte hij, die met gevoel voor compositie op straat zijn foto’s schoot. Een beetje als de beroemde Franse fotograaf Henri Cartier-Bresson, als we zo bescheiden mogen zijn.

‘Het oog van de flaneur’ is te koop bij Catch-projecten in de Domstraat voor 15 euro.



Inhoud