Nieuw leven voor vergane gevelopschriften

Door Ton van den Berg


Het ‘tabak & sigaren’ aan de Blauwkapelseweg met links kunstenaar Jos Peeters en rechts huiseigenaar Rob Smaling. In het raam is het pand in de jaren dertig te zien. Foto Rob Smaling.

Het is het weerzien met toen: oude muurreclames. Ze herinneren aan die ene drogist of melkhandel die in de straat gevestigd was. ‘Broodbakkerij’ staat er op een muur aan de Amsterdamsestraatweg 701 waar bakker Pouw z’n brood bakte. En in een steeg in de Gansstraat herinnert een gevelopschrift er aan dat daar glas, verf en teer werd verkocht.

Muurreclames, tegeltableaus en glas-in-lood uitingen waren vroeger een middel om te laten zien wat je in huis had. De concurrentie was moordend en dat vroeg om een moderne aanpak. Een fraai gevelopschrift lokte mogelijke consumenten. Het betekende ook dat het een goede zaak moest zijn. Hoe groter de muurreclame, hoe beter het de zaak blijkbaar verging.
De meeste muurreclames zijn verdwenen. De economie van stads- en wijkbedrijvigheid met z’n kleine industrie, garages en winkels veranderde. Bedrijven verhuisden naar industriegebieden en kleine winkels sloten hun deuren omdat de grote supermarkten alle cliëntèle weg kaapte.
De gevelreclames bleven achter, maar vervaagden door weer en wind of werden opzettelijk weggekrast uit de historie van de omgeving. Maar de laatste tien tot vijftien jaar duiken ze weer op. Krijgen ze een opknapbeurt met nieuw verflaagje of worden ze aan de hand van oude foto’s weer opnieuw aangebracht.
Verantwoordelijk daarvoor is de Werkgroep Directe Voorzieningen van de gemeente Utrecht. Die spoorde oude reclames op, registreerde ze en vroeg, waar nodig, kunstenaar Jos Peeters om de gevelopschriften te restaureren of in z’n geheel opnieuw aan te brengen. In het boekje ‘Historische Muurreclames’ zijn er 106 voorbeelden bijeen gebracht. Van grote muurschilderingen aan de Donkere Gaard tot een honderd jaar oud decoratief raam in café Van Weegen in de Lange Koestraat.
Het vorige week gepresenteerde boekje is een tweede editie. In de eerste, die vijf jaar geleden uitkwam, waren nog iets meer dan zestig reclames bijeengebracht. De afgelopen vijf jaar zijn er dus meer dan veertig bij gekomen.
Een ervan is het opschrift ‘tabak & sigaren’ op het woonhuis van Rob Smaling aan de Blauwkapelseweg. Zijn grootvader was in 1920 in het pand een tabakszaak begonnen die later overgenomen werd door de vader van Rob. De zaak ging in 1971 dicht, maar toen al was het gevelopschrift verdwenen. Pas op oude foto’s ontdekte Smaling hoe de situatie er vroeger uit zag en nadat hij contact had opgenomen met de Werkgroep Directe Voorzieningen werd het ‘tabak &sigaren’ door Jos Peeters op de muur geschilderd.
Het is verwonderlijk, maar er worden nog steeds oude gevelreclames ontdekt. Onlangs nog in de Telingstraat 6. Het is moeilijk te lezen maar op de muur staat ‘bruiloftsliederen’ wat herinnert aan een winkel waar liedjes te koop waren die op feesten, partijen en jubilea werden gezongen.
En over vijftig jaar? ,,Dan is er een werkgroep die de laatste neonreclames van de ondergang redt,’’ voorspelde historicus Maarten van Rossem bij de presentatie van het boekje.
Het boekje Historische Muurreclames is verkrijgbaar in de boekhandel voor vier euro.



Inhoud